CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHÃ VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
Hương Sơn, ngày 10 tháng1 năm 2022
BÁO CÁO
TÓM TẮT NỘI DUNG BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC
- Tên biện pháp: “Nâng cao kĩ năng giải bài tập về ADN trong công tác bồi dưỡng học sinh
giỏi sinh 9”
- Tên giáo viên thực hiện: Trần Thị Dung Thu
- Tổ chuyên môn: Khoa học tự nhiên
- Nhiệm vụ được phân công: Dạy môn/ lớp: Khoa học tự nhiên 6, sinh học 8,9
- Thời gian đã được triển khai ứng dụng thực tiễn: Từ tháng 9 năm 2018 đến nay
- Lĩnh vực: Sinh học

PHẦN I: LÝ DO HÌNH THÀNH BIỆN PHÁP
1.1. Bài tập về ADN.

Bài tập về ADN (axit đêôxiribônuclêic) là dạng phần kiến thức khá điển hình và thường
được đưa vào đề thi học sinh giỏi (HSG) môn sinh học lớp 9. Tuy phần này chiếm một
lượng kiến thức không nhiều trong chương trình sinh học lớp 9, nhưng phần bài tập về
ADN có nhiều cấp độ khác nhau, dạng kiến thức khác nhau và cũng đặt ra những đòi hỏi
khác nhau đối với học sinh về kiến thức, kỹ năng, khả năng tư duy sáng tạo. Đồng thời,
trong các kỳ thi học sinh giỏi môn sinh học lớp 9 những năm gần đây, phần bài tập về
ADN đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với học sinh về việc nắm vững kiến thức lý
thuyết, vận dụng kiến thức lý thuyết để xây dựng các công thức, hình thành kĩ năng giải nhiều
dạng bài tập khác nhau về ADN.
1.2. Học sinh.

Thực tế cho thấy, bên cạnh những HSG hiểu và nắm vững lý thuyết về ADN, biết vận
dụng dụng lý thuyết vào giải bài tập vẫn còn có học sinh chưa thuộc những lý thuyết cơ bản
trong sách giáo khoa, còn lúng túng khi thực hiện các yêu cầu bài tập nâng cao cũng như giải
các bài tập tính toán đơn giản. Có không ít trường hợp học sinh, do còn thiếu kỹ năng phân
tích, khái quát, tổng hợp dữ kiện, việc vận dụng tổng hợp phương pháp chưa linh hoạt, nên
còn nhầm lẫn nội dung các câu hỏi và vận dụng sai các công thức để làm bài tập nên kết quả
thi còn thấp, làm giảm thành tích thi của bản thân cũng như của đội tuyển. Điều đó cho thấy,
1

quá trình dạy học môn sinh học nói chung và bồi dưỡng HSG môn sinh học lớp 9 nói riêng,
cần đặc biệt quan tâm đến vấn đề hình thành, nâng cao kỹ năng giải các dạng bài tập về ADN.
1.3. Mục tiêu giáo dục.

Trong thời gian qua, việc đổi mới nội dung, phương pháp dạy học ở các trường THCS
trên địa bàn tỉnh đang được đẩy mạnh và ngày càng đi vào chiều sâu. Quá trình đổi mới đó
nhằm mục đích không ngừng nâng cao chất lượng dạy và học, đáp ứng yêu cầu hình thành và
phát triển năng lực tư duy sáng tạo, kỹ năng thực hành cho học sinh, giúp các em biết vận
dụng tổng hợp kiến thức đã học vào thực tiễn cuộc sống. Vì vậy, trong dạy học sinh học, vấn
đề bồi dưỡng, nâng cao kỹ năng giải bài tập cho HSG ngày càng trở nên cần thiết.
Để góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn sinh học cũng như chất lượng bồi
dưỡng HSG môn sinh học lớp 9, tôi lựa chọn nghiên cứu biện pháp: “Nâng cao kĩ năng giải
bài tập về ADN trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi sinh học 9”

PHẦN II: NỘI DUNG BIỆN PHÁP
2.1. Thực trạng dạy học và tính cấp thiết

1.1 Thực trạng công tác dạy học
1.1.1 Thuận lợi
- Là trường THCS xã biên giới nhưng vẫn luôn được sự quan tâm của các cấp lãnh đạo,
luôn được sự chỉ đạo sát sao của phòng GD & ĐT, BGH nhà trường.
- Nhà trường và chính quyền hai xã luôn cố gắng đáp ứng và ưu tiên cho giáo dục nên bổ
sung thiết bị, đồ dụng phục vụ cho việc dạy và học luôn được chú trọng.
- Đội ngũ giáo viên nhà trường có trình độ chuyên môn vững vàng. Tinh thần tự học và
sáng tạo cao.
- Đa số học sinh có chăm ngoan, có tinh thần tự học tốt.
1.1.2 Khó khăn
- Kiến thức môn sinh phân bố ở 4 khối của THCS không đồng tâm
- Môn sinh học 9 cũng đòi hỏi học sinh có khả năng tư duy cao và tính toán tốt, trong khi
đó đa số học sinh có năng lực tính toán và khả năng tư duy lại tập trung ở môn Toán, Lí,
Hóa và Tiếng Anh. Nên số lượng học sinh tham gia thi chọn và bồi dưỡng môn Sinh
không cao.
2

- Đa số phụ huynh học sinh mong muốn con tham gia đội tuyển học sinh giỏi toán, lí, hóa
hoặc những môn liên quan đến thi vào cấp 3, nên ngại khi cho con tham gia bồi dưỡng
HSG môn sinh.
- Trường miền núi, biên giới của huyện nên đa số học sinh ở xa trường, công tác tập trung
bồi dưỡng ngoài thời gian học chính khóa gặp rất nhiều khó khăn.
1.2 Tính cấp thiết
- Trong chương trình sinh học 9, phần lý thuyết về ADN chỉ gồm có 2 tiết nhưng nội dung
bài tập liên quan thì rất nhiều, với các cấp độ khác nhau đòi hỏi học sinh phải nắm rõ lý
thuyết, biết cách xây dựng công thức và vận dụng linh hoạt công thức vào giải bài tập liên
quan.
- Trong một đề thi học sinh giỏi các cấp không chỉ đòi hỏi học sinh giải được bài tập mà
còn yêu cầu cao về cách trình bày và tốc độ làm bài. Do đó việc rèn cho học sinh kĩ năng
giải bài tập là điều rất quan trọng.
- Đối với trường THCS Sơn Kim thì nhiệm vụ giáo dục mũi nhọn là nhiệm vụ được đặt lên
hàng đầu, nhưng tại thời điểm năm 2017-2018 kết quả thi chọn HSG ở các cấp vẫn chưa
được cải thiện, điều đó thôi thúc tôi tìm ra những giải pháp mới có tính hiệu quả và ứng
dụng cao để đáp ứng nhu cầu đào tạo của nhà trường.
2. Biện pháp: “Nâng cao kĩ năng giải bài tập về ADN”
Đa số học sinh khi sau khi học xong lý thuyết về ADN thì chưa thể làm bài tập phần
này được hoặc chỉ là quá trình bắt chước theo mẫu, tuân thủ quá trình nhận thức chung. Có
đọc sách, đọc tài liệu, đọc sách tham khảo, lên mạng tìm hiểu, nhưng không biết cách đọc;
không biết cách học bài cũ. học khái niệm chóng quên; không biết giải các bài tập ở mức
độ vận dụng thấp; biết giải nhưng không biết trình bày lời giải; ở mức độ vận dụng cao.
Tôi triển khai hoạt động khảo sát về khả năng nắm bắt kiến thức, vận dụng kiến thức
vào làm bài tập. Sau đó, tôi thực hiện 12 tiết học, các hoạt động chủ yếu là hướng dẫn học
sinh tự học. Sau mỗi tiết học, tôi ghi lại quan sát của mình và nhìn lại quá trình dạy học để
tìm cách cải thiện cho tiết dạy tiếp theo. Từ đó, tôi đưa ra các biện pháp hình thành và rèn
luyện kĩ năng cho học sinh như sau:

3

2.1 Biện pháp thứ nhất: Xây dựng kế hoạch dạy học cho phù hợp với chương trình và đối
tượng học sinh
2.2 Biện pháp thứ hai: Làm rõ một số vấn đề lý thuyết trọng tâm.
2.3 Biện pháp thứ ba: Cùng với học sinh xây dựng hệ thống công thức liên quan.
2.4 Biện pháp thứ tư: Học sinh nắm vững 3 dạng bài liên quan đến: cấu trúc, quá trình
nhân đôi của AND và các bài tập tổng hợp.
3. Thực nghiệm sư phạm
3.1 Biện pháp thứ nhất: Xây dựng kế hoạch dạy học (sẽ làm rõ ở biện pháp thứ 3)
3.2 Biện pháp thứ hai: Làm rõ một số vấn đề lý thuyết trọng tâm.
3.2.1 Cấu trúc của ADN
+ Cấu trúc hóa học của ADN
+ Cấu trúc không gian của ADN
+ Tính đặc trưng của ADN
+ Chức năng cơ bản của ADN
3.2.2 Hệ quả của NTBS:
3.2.3 Cơ chế và ý nghĩa tổng hợp ADN (cơ chế và ý nghĩa quá trình tự nhân đôi ADN)
3.3 Biện pháp thứ ba : Xây dựng hệ thống công thức liên quan (có quy ước kèm theo
khi sử dụng) : Yêu cầu học sinh biết dựa trên lý thuyết để xây dựng công thức, tránh học
vẹt.
* Tính số Nu của gen
- Xét trên 1 mạch nuclêôtit của gen
Gọi A1, T1, G1, X1 lần lượt là số nuclêôtit từng loại của mạch 1
A2, T2, G2, X2 lần lượt là số nuclêôtit từng loại của mạch 2
N là tổng số nuclêôtit của gen.
Theo NTBS, ta có số nuclêôtit trên mỗi mạch của gen là
A1+ T1+ G1+ X1= A2+ T2+ G2+ X2 = N/2
A1 = T2, T1 = A2, X1 = G2, G1 = X2.
- Xét trên cả 2 mạch nuclêôtit của gen
Số lượng từng loại nu của gen : A = T = T1 + T2 = A1 + A2 = T1 + A1 = T2 + A2
G = X = G 1 + G2 = X1 + X2 = G1 + X1 = G2 + X2
Từ A1+ T1+ G1+ X1= N/2 ->A + G = N/2 <->2 A + 2 G = N
Do A + G = N/2 nên nếu tính tỷ lệ % ta có :
4

% A + % G = 50% N
Tỷ lệ %A;%A 2 ;%T1 ;%T2 ; %G1 ; %G2 ;%X1 ;%X2 được tính trên 1 mạch của gen. Nếu xét
trên cả (2 mạch) thì :
% A = % T = (% A1 + % A2) : 2 = (% T1 + % T2) : 2.
% G = % X = (% G1 + % G2) : 2 = (% X1 + % X2) : 2
- Tính chiều dài của gen:
L = N/2 . 3,4 Ao -> N = 2 L (Ao) : 3,4 Ao
- Số vòng xoắn và khối lượng của gen:
+ Số vòng xoắn của gen:
C = N/20 = L/34A0<-> N = C .20, L = C. 34A0
+ Khối lượng của gen:
Mỗi nuclêôtit có khối lượng trung bình là 300 đơn vị cacbon (đvc)
Gọi M là khối lượng của gen, ta có :
M = N . 300 đvc < -> N = M : 300 đvc
- Tính số liên kết hoá trị giữa đường với axít trong gen:
Do đó tống số liên kết hoá trị của gen là:
2 ( N/2 + N/2 - 1) = 2 ( N-1)
Liên kết hoá trị giữa các nuclêôtit của gen:
2 ( N/2 - 1) = N - 2
- Số liên kết hyđrô của gen:
H=2A+3G
* Tính số lượng nuclêôtit môi trường cung cấp cho gen nhân đôi.
- Khi gen nhân đôi 1 lần:
2N – N = N.
Vậy khi gen nhân đôi 1 lần thì số lượng nuclêôtit môi trường cung cấp bằng chính
số lượng nuclêôtit chứa trong gen đó.
- Khi gen nhân đôi nhiều lần:
Vậy 1 gen nhân đôi k lần tạo 2k gen con. Tổng số nuclêôtit môi trường cung cấp:
Nmt = (2k - 1). N
Amt = Tmt = (2k - 1) . Agen

5

Gmt = Xmt = (2k - 1) . Ggen
- Tính số liên kết H phá vỡ và được hình thành trong quá trình nhân đôi của gen, số liên
kết hoá trị được hình thành.
+ Tổng số liên kết H bị phá vỡ = ( 2k -1) . H
Có 2k gen con được tạo ra nên:
+ Tổng số liên kết H hình thành = 2k. H
+ Tổng số liên kết hoá trị hình thành = (2k -1) (N -2)
3.4 Biện pháp thứ tư : Học sinh nắm vững 3 dạng bài liên quan đến: cấu trúc, quá trình
nhân đôi của AND và các bài tập tổng hợp.
3.4.1 Hướng dẫn học sinh làm 4 dạng bài tập liên quan đến cấu trúc của ADN.
Dạng 1 : Xác định trình tự các nucleotit trên 1 mạch của phân tử ADN.
- Đây là dạng dễ học sinh sẽ dựa vào nguyên tắc bổ sung và tìm ra được mạch còn lại của
phân tử ADN nên giáo viên có thể yêu cầu học sinh làm nhanh nhưng đảm bảo tính chặt
chẽ trong trình bày.
Dạng 2: Tính số nuclêôtit của gen
* Thí dụ:Trên mạch thứ nhất của gen có 10% a đênin và 450 guanin.
1.Tính tỷ lệ % và số lượng từng loại nuclêôtit trên mỗi mạch của gen.
2.Tính tỷ lệ % và số lượng từng loại nuclêôtit của cả gen.
Giải
1. Tỷ lệ % và số lượng từng loại nuclêôtit trên mỗi mạch của gen.
Theo đề bài và theo NTBS ta có:
A1 = T2 = 10%, T1 = A2 = 25%, X1 = G2 = 35%,
G1 = X2 = 450 nu = 100% - (10% + 25% + 35%) = 30%
Số nuclêôtit trên 1 mạch của gen : 450. 100 : 30 = 1500 nu.
Vậy tỷ lệ % và số lượng từng loại nuclêôtit của mỗi mạch của gen.
Mạch 1

Mạch 2

%

Số lượng

A1

=

T2

= 10% = 10% . 1500 = 150 nu

T1

=

A2

= 25% = 25% . 1500 = 375 nu

X1

=

G2

= 35% = 35% .1500 = 525 nu

G1

=

X2

= 30% = 30% . 1500 = 450 nu
6

2. Tỷ lệ % và số lượng từng loại nuclêôtit của gen:
a. Tỷ lệ %
A = T = ( % A1 + % A2) : 2 = ( 10% + 25% ) : 2 = 17,5%
G = X = ( % G1 + % G2) : 2 = ( 35% + 30% ) : 2 = 32,5%
b. Số lượng từng loại nuclêôtit của gen
A = T = 17,5% . ( 1500 x 2) = A1 + A2 = 150 + 275 = 525 nu
G = X = G1 + G2 = 525 + 450 = 975 nu
Dạng 3:Tính chiều dài, số vòng xoắn và khối lượng của gen
* Thí dụ 1:Một gen có 90 chu kỳ xoắn và số nuclêôtit loại ađênin là 20%. Mạch 1
của gen có A= 20% và T = 30%. Mạch 2 của gen có G = 10% và X = 40% so với số lượng
nuclêôtit của một mạch.
1. Tính chiều dài và khối lượng của gen nếu biết khối lượng trung bình của 1 nuclêôtit
là 300 đơn vị cácbon.
2. Tính số lượng từng loại nuclêôtit của gen và của mỗi mạch gen.
Giải
1. a- Chiều dài của gen:
Chiều dài của gen: L = C. 34 A0 = 90 . 34 A0 = 3060 A0
Số lượng nuclêôtit của gen: N = C. 20 = 90. 20 = 1800 nu
b- Khối lượng của gen: M = N. 300 đvc = 1800. 300 = 540. 000 đvc
2. a- Số lượng từng loại nuclêôtit của gen:
Theo đề bài ta có:
A = T = 20% = 20% . 1800 = 360 nu
G = X = ( 1800 : 2) – 360 = 540 nu
b- Số lượng từng loại nuclêôtit của mỗi mạch của gen
Theo đề bài và dựa vào NTBS ta có:
A1 = T2 = 20%, T1 = A2= 30%, X1= G2 = 10%, G1 = X2 = 40%
Vậy số lượng từng loại nuclêôtit của mỗi mạch của gen.
Mạch 1

Mạch 2

Số lượng

A1

=

T2

= 20% . 900 = 180 nu

T1

=

A2

= 30% . 900 = 270 nu
7

X1

=

G2

= 10% .900 = 90 nu

G1

=

X2

= 40% . 900 = 360 nu

* Thí dụ 2:Một gen có khối lượng bằng 9.105 và có hiệu số giữa nuclêôtit loại G
với một loại nuclêôtit khác bằng 10% số nuclêôtit của gen.
1. Tính chiều dài của gen.
2. Tính tỷ lệ %và số lượng từng loại nuclêôtit của gen.
Giải
1. Chiều dài của gen
1 nuclêôtit có KL 300 đvc -> N = 9. 105 : 300 = 3000 nu
Chiều dài của gen: L = N/2 . 3,4 Ao = 3000/2 . 3,4 = 5100 Ao
2. Tỷ lệ và số lượng từng loại nuclêôtit của gen:
Theo đề bài và theo NTBS, ta có: G – A = 10%
G + A = 50% -> G = X = 30%,
A = T = 50% - 30% = 20%
Số lượng từng loại nuclêôtit của gen:
A =T = 20%. 3000 = 600 nu
G = X = 30%. 3000 = 900 nu
Dạng 4: Tính số liên kết hoá học của gen
* Thí dụ:Một gen có chiều dài 0,408 micrômét. Mạch thứ nhất của gen có 40% ađênin gấp
đôi số ađênin mạch thứ hai .
1. Tính số liên kết hóa trị giữa đường và a xít trong gen.
2. Tính số liên kết hyđrô của gen.
Giải
1. Số liên kết hoá trị của gen
Gọi N là số nuclêôtit của gen, ta có:
N = 2L : 3,4 Ao = 0,408 . 104 Ao . 2 : 3,4 Ao = 2400 nu
Số liên kết hoá trị của gen là:
2 ( N- 1) = 2 . ( 2400 -1 ) = 4798 lk
2. Số liên kết hiđrô của gen là:
A1 = 2 A2 = 40% => A2 = 20%

8

Gen có A = T = (% A1 + % A2 ) : 2 = (40% + 20%) : 2 = 30%
= 30% . 2400 = 720 nu
G = X = 2400 : 2 – 720 = 480 nu
Số liên kết hiđrô của gen:
2A + 3G = 2. 720 + 3. 480 = 2880 lk
3.4.2 Học sinh nắm vững 2 dạng bài liên quan đến quá trình nhân đôi của ADN.
Dạng 1: Tính số lượng nuclêôtit môi trường cung cấp cho gen nhân đôi.
Thí dụ 1:Một gen tái sinh một số đợt đã sử dụng của môi trường 21000nuclêôtit,
trong đó loại ađênin chiếm 4200. Biết tổng số mạch đơn trong các gen được tạo thành gấp
8 lần số mạch đơn của gen mẹ lúc đầu.
1. Tính số lần tái sinh của gen.
2. Tính số lượng và tỷ lệ % từng loại nuclêôtit của gen.
Giải
1. Số lần tái sinh của gen:
Theo đề bài, tổng số mạch đơn tạo ra gấp 8 lần số mạch đơn lúc đầu của gen mẹ là 2
mạch. Vậy tổng số mạch đơn tạo ra là: 8 x 2 = 16 mạch, tương ứng với số gen tạo ra là là:
16 : 2 = 8 gen
Gọi k là số lần tái sinh của gen. ta có:
Số gen con: 2k = 8 = 23 => k = 3. Vậy gen tái sinh 3 lần.
2. Số lượng và tỷ lệ % từng loại nuclêôtit của gen:
Gọi N là số nuclêôtit của gen ( ĐK: N nguyên, dương). Ta có:
(23 – 1). N = 21000 -> N = 3000 nu
Gen tái sinh 3 lần đã lấy của môi trường 4200 nu loại A. nên:
(23 – 1). A = 4200 -> A = 600 nu
Vậy số lượng và tỷ lệ % từng loại nuclêôtit của gen là:
A = T = 600 nu = 600. 100%: 3000 = 20%
G = X = (3000: 2) – 600 = 900 = 900. 100%: 3000 = 30%
Lưư ý: A gen = 20%
Trong tổng số nuclêôtit lấy của môi trường là 21000 thì loại A chiếm 4200.
Vậy tỉ lệ nuclêôtit loại A lấy của môi trường là:
9

4200: 21000. 100% = 20% = % A gen
Vậy, khi gen nhân đôi (dù bao nhiêu lần) thì tỷ lệ % từng loại nuclêôtit lấy của
môi trường bằng tỷ lệ % từng loại nuclêôtit đó chứa trong gen.
Thí dụ 2: Một gen nhân đôi 4 đợt liên tiếp đã lấy của môi trường 36000nuclêôtit tự
do để góp phần tạo nên các gen con; trong đó có 10800 guanin.
Tính tỷ lệ % và số lượng từng loại nuclêôtit chứa trong gen.
Giải
Gọi N là số nuclêôtit của gen, ta có:
(24 -1) . N = 36000 nu
N = 36000 : 15 = 2400 nu
Trong tổng số 36000 nuclêôtitmôi trường cung cấp, loại G chiếm 10800. Nên tỷ lệ
% loại G lấy của môi trường cũng là tỷ lệ % loại G chứa trong gen.
G = 10800 : 36000 . 100% = 30%
Vậy tỷ lệ % và số lượng nuclêôtit từng loại của gen là:
G = X = 30% = 30% . 2400 = 720 nu
A = T = 50% - 30% = 20% = 20% . 2400 = 480 nu.
Dạng 2: Tính số liên kết H phá vỡ và được hình thành trong quá trình nhân đôi của
gen, số liên kết hoá trị được hình thành.
Thí dụ: Một gen nhân đôi liên tiếp 3 lần đã lấy của môi trường 16800nuclêôtit. Gen
có tỷ lệ A : G = 3 : 7.
1. Tính số liên kết hyđrô bị phá vỡ và số liên kết hyđrô được tạo thành trong quá
trình nhân đôi nói trên của gen.
1. Tính số liên kết hóa trị được tạo thành.
Giải
1. Số liên kết H bị phá vỡ và được hình thành:
Gọi N là số nuclêôtit của gen (Điều kiện: N nguyên, dương) ta có:
( 23 -1) N = 16800 nu.
-> N= 2400 nu
Gen có: A : G = 3 : 7 -> A = 3/7 G
A + G = N/2 = 2400 : 2 = 1200 nu
10

3/7 G + G = 1200 hay 10 G = 8400 nu
Số lượng từng loại nuclêôtit của gen:
X = G = 8400 : 10 = 840 nu
A = T = 1200 – 840 = 360 nu
Số liên kết H của gen.
H = 2. 360 + 3. 840 = 3240 lk
Vậy nếu gen nhân đôi 3 lần thì:
- Số liên kết H bị phá vỡ:
( 23 -1) . 3240 = 22680 lk
- Số liên kết H được hình thành:
23 . 3240 = 25920 lk
2. Số liên kết hoá trị được hình thành:
( 23 -1) ( 2400 – 2) = 16786 lk
3.4.3 Học sinh vận dụng kiến thức vào giải bài tập tổng hợp
Bài 1:
1. Gen thứ nhất dài 2550 A 0 nhân đôi một số lần liên tiếp và đã lấy của môi trường
22500 nuclêôtit tự do; trong đó có 6750 xitôzin.
Tính số lượng từng loại nuclêôtit môi trường cung cấp, số liên kết hyđrô bị phá vỡ,
số liên kết hyđrô và số liên kết hóa trị được hình thành trong quá tình nhân đôi của gen.
2 Gen thứ hai dài bằng gen thứ nhất nhưng có số nuclêôtit loại ađênin ít hơn ađênin
của gen thứ nhất là 30.
Tính số lượng nuclêôtit từng loại môi trường cung cấp và số liên kết hyđrô bị phá
vỡ nếu gen thứ hai nhân đôi 3 lần liên tiếp.
Giải
1. Xét gen thứ nhất:
Tống số nuclêôtit của gen: 2550 A0 x 2: 3,4 A0 = 1500 nu
Trong tổng số 22500 nuclêôtit môi trường cung cấp có 6750 X. Vậy tỉ lệ % loại X
lấy của môi trường = tỷ lệ % loại X chứa trong gen là:
6750 : 22500 . 100% = 30%
Số lượng từng loại nuclêôtit của gen:

11

G = X = 30% . 1500 = 450 nu
A = T = 50% - 30% = 20% . 1500 = 300 nu.
a. Số lượng từng loại nuclêôtit môi trường cung cấp:
Gọi k là số lần nhân đôi của gen, (Điều kiện: k nguyên, dương) ta có:
( 2k – 1) . 1500 = 22500 -> k = 4 lần
Vậy số lượng từng loại nuclêôtit môi trường cung cấp cho gen nhân đôi 4 lần là:
A = T = ( 23 – 1) .300 = 4500 nu
G = X = ( 23 – 1). 450 = 6750 nu
b. Số liên kết hyđrô bị phá vỡ:
Số liên kết hyđrô của gen: 2.300 + 3. 450 = 1950 lk
Số liên kết hyđrô bị phá vỡ khi gen nhân đôi 4 lần:
( 24 – 1) . 1950 = 29250 lk
c. Số liên kết hyđrô được hình thành: 24 . 1950 = 31200 lk
d. Số liên kết hoá trị được hình thành: ( 24 – 1)( 1500 – 2) = 22470 lk
2. Xét gen hai: Gen 2 dài bằng gen 1 và có A ít hơn so với gen 1 là 30, ta có:
Số nuclêôtit gen 2 = số nuclêôtit gen 1 = 1500 nu
Gen 2 có: A = T = 300 – 30 = 270 nu
G = X = 1500 : 2 – 270 = 480 nu
Số liên kết hyđrô của gen 2: 2. 270 + 3. 480 = 1980 lk
Vậy khi gen nhân đôi 3 lần thì:
a. Số lượng từng loại nuclêôtit môi trường cung cấplà:
A = T = ( 23 – 1) . 270 = 1890 nu
G = X = ( 23 – 1) . 480 = 3360 nu
b. Số liên kết hyđrô bị phá vỡ: ( 23 – 1) . 1980 = 13860 lk.
Bài 2: Hai gen I và II tiến hành nhân đôi một số đợt không bằng nhau và đã tạo ra
tổng số 20 gen con. Biết số lần nhân đôi của gen I nhiều hơn số lần nhân đôi của gen II.
1. Xác định số lần nhân đôi của mỗi gen.
2. Trong quá trình nhân đôi của 2 gen, môi trường đã cung cấp 7830 ađênin để góp
phần hình thành các gen con. Biết gen I có tỷ lệ A/G = 3/2 và có 1800 liên kết hyđrô. Gen
II có A/G = 3/7. Tính số lượng nuclêôtit của gen II.
12

Giải
1. Số lần tự nhân đôi của mỗi gen:
Gọi x, y lần lượt là số lần nhân đôi của gen I và gen II (x, y nguyên dương, x > y)
Số gen con tạo ra từ gen I là 2x, số gen con tạo ra từ gen II là 2y
Tổng số gen con tạo ra từ 2 gen là 20, ta có:
2x + 2y = 20 -> 2y = 20 – 2x
Giải PT:
x

1

2

3

4

2x

2

4

8

16

2y= 20 – 2x

18

16

12

4

y

lẻ

4

lẻ

2

Từ kết quả trên, với x > y, ta có x = 4, y = 2
Vậy gen I nhân đôi 4 lần, gen II nhân đôi 2 lần.
2. Số lượng từng loại nuclêôtit của gen II:
Xét gen I: A/G = 3/2 -> A = 3/2 G
Gen I có 1800 liên kết hyđrô, ta có: 2A + 3 G = 1800
<-> 2. 3/2 G + 3 G = 1800 <-> 6 G = 1800
Số lượng từng loại nuclêôtit của gen I: G = X = 1800 : 6 = 300 nu
A = T = 3/2 . 300 = 450 nu
Gen I nhân đôi 4 lần đã sử dụng của môi trường số nuclêôtit loại A là:
(24 -1) . 450 = 6750 nu
Vậy gen II nhân đôi 2 lần đã sử dụng của môi trường số nuclêôtit loại A là:
(22 -1) A genII = 7830 – 6750 = 1080 nu
Do đó, số lượng từng loại nuclêôtit của gen II là:
A = T= 1080 : 3 = 360 nu
A/G = 3/7 -> G = X = 7/3 A = 7/3 . 360 = 840 nu
Bài 3: Hai gen I và II nhân đôi một số lần không bằng nhau và đã tạo ra tổng số gen
con là 40. Biết số lần nhân đôi của gen II nhiều hơn gen I.
1. Tìm số lần nhân đôi của mỗi gen.
13

2. Gen I dài gấp đôi gen II. Trong quá trình nhân đôi, hai gen đã sử dụng 67500 nuclêôtit
của môi trường góp phần tạo ra các gen con. Gen I có hiệu số giữa ađênin với một loại nuclêôtit
khác bằng 10% . Gen II có tỷ lệ từng loại nuclêôtit là bằng nhau.
a, Tính chiều dài mỗi gen
b, Số lượng từng loại nuclêôtit môi trường cung cấp cho mỗi gen nhân đôi.
Giải
1. Số lần nhân đôi của mỗi gen:
Gọi x, y lần lượt là số lần nhân đôi của gen I và gen II (x,y nguyên dương, y >
x)
Số gen con tạo ra từ gen I là 2x, số gen con tạo ra từ gen II là 2y
Tổng số gen con tạo ra từ 2 gen là 40, ta có:
2x + 2y = 40 <-> 40 = 8 + 32 = 23 + 25
x = 3, y= 5 thỏa mẫn điều kiện
Vậy gen I nhân đôi 3 lần, gen II nhân đoi 5 lần.
2, a- Chiều dài mỗi gen:
Gen I dài = 2 lần gen II -> Tổng số nuclêôtit gen I = 2. Tổng số nuclêôtit gen II.
Gọi NII là tổng số nuclêôtit của gen II (Điều kiện: NII nguyên, dương)
-> 2. NII là tổng số nuclêôtit của gen I
Tổng số nuclêôtit môi trường cung cấp cho gen I nhân đôi 3 lần và gen II nhân đôi 5
lần là:
(23-1) . 2. NII + (25-1).NII = 67500 nu
-> NII = 1500 nu -> N genI = 3000 nu
Vậy chiều dài genI = 3000 : 2 .3,4 Ao = 5100 Ao
Chiều dài gen II = 1500 : 2 . 3,4 Ao = 5100 Ao : 2 = 2550 Ao
b. Số lượng từng loại nuclêôtit môi trường cung cấp cho mỗi gen nhân đôi:
* Xét gen I:
Theo bài ra, theo NTBS ta có: A – G = 10%
A + G = 50% -> A = T = 30%
G = X = 20%
Số lượng từng loại nuclêôtit của gen: A = T = 30%. 3000 = 900 nu
14

G = X = 20% . 3000 = 600 nu
Amt = Tmt = (23-1). 900 = 6300 nu
Gmt = Xmt = (23-1). 600 = 4200 nu
* Xét gen II: Do tỷ lệ từng loại nuclêôtit bằng nhau -> Số lượng từng loại nuclêôtit
bằng nhau
A = T = G = X = 1500 : 4 = 375 nu
Amt = Tmt = Gmt = Xmt = (25 -1) . 375 = 11625 nu
Bài 4: Gen I và gen II nhân đôi một số lần bằng nhau và đã lấy của môi trường
29400 nuclêôtit .
Gen I có chiều dài 0,408 Micrômet và có số liên kết hyđrô giữa A và T bằng 2/3 số liên
kết hyđrô giữa G với X. Gen II có 90 vòng xoắn và có hiệu số giữa A với G bằng 150
nuclêôtit .
1. Tính số lần nhân đôi của mỗi gen.
2. Tính số lượng từng loại nuclêôtit môi trường cung cấp cho mỗi gen nhân đôi.
3. Tính số liên kết hyđrô bị phá vỡ, số liên kết hyđrô và số liên kết hóa trị được tạo
thành trong qua trình nhân đôi của hai gen
Giải
1, Số lần nhân đôi của mỗi gen:
Tổng số nuclêôtit gen I = 0,408 . 104 . 2 : 3,4 = 2400 nu
Tổng số nuclêôtit gen II = 90 vòng xoắn x 20 = 1800 nu
Theo bài ra gen I và gen II nhân đôi số lần = và = k (Điều kiện: k nguyên, dương)
Tổng số nuclêôtit môi trường cung cấp cho 2 gen là:
(2k -1) . 2400 + (2k -1) . 1800 = 29400 -> k = 3
2, Số lượng từng loại nuclêôtit môi trường cung cấp cho mỗi gen nhân đôi:
* Xét gen I:
Số liên kết H giữa A- T = 2A, G- X = 3 G
Theo bài ra, ta có: 2A = 3 . 2/3 G = 2G => A = T = G = X = 2400 : 4 = 600 nu
Số lượng từng loại nuclêôtit môi trường cung cấp cho gen nhân đôi 3 lần là:
Amt = Tmt = Gmt = Xmt =(23 - 1) .600 = 4200 nu
* Xét gen II:

15

Theo bài ra và theo NTBS, ta có: A + G = 900
A – G = 150 -> A = T = 525 nu, G = X = 375 nu
Số lượng từmg loại nuclêôtit môi trường cung cấp cho gen II nhân đôi 3 lần:
Amt = Tmt = (23-1). 525 = 3675 nu
Gmt = Xmt = (23-1). 375 = 2625 nu
3, Số liên kết hyđrô của gen I:HI = 2A + 3 G = 2. 600 + 3. 600 = 3000 lk
Gen II : HII = 2. 525 + 3. 375 = 2175 lk
a. Số liên kết hyđrô bị phá vỡ của cả 2 gen là:
(2k - 1).(HI + HII) = (23 - 1). (3000 + 2175) = 36225 lk
b. Số liên kết hyđrô được hình thành của cả 2 gen là:
2k.(HI + HII) = 23 (3000 + 2175) = 41400 lk
c. Số liên kết hoá trị được hình thành trong quá trình nhân đôi của cả 2 gen:
(2k- 1).[( N genI - 2) + ( NgenII - 2) ] = (23 -1) .[( 2400 - 2) + ( 1800 - 2) ]
= 29372 liên kết.
PHẦN III: TÍNH HIỆU QUẢ CỦA BIỆN PHÁP
1. Kết quả thực nghiệm
Sau khi áp dụng biện pháp "Nâng cao kĩ năng giải bài tập về ADN với học sinh giỏi
sinh 9” ở trường THCS Sơn Kim
Tôi nhận thấy học sinh đội tuyển đã không còn lúng túng, hoang mang khi làm bài
tập dạng ADN. Bước đầu đã hình thành cho các em kĩ năng giải bài tập ADN từ cơ bản đến
nâng cao từ đó giúp các em có những kết quả tốt hơn khi gặp dạng bài tập này.
3.1.1 Kết quả khảo sát học sinh đội tuyển trước khi áp dụng biện pháp này :
KN Vận dụng
Vận dụng
Vận
Năm học
%
Tổng số HS
thấp
dụng cao

%

15

2018 - 2019

15

100

8

53.33

15

2019 - 2020

15

100

7

46.67

15

2020 - 2021

15

100

8

53.33

16

3.1.2 Kết quả khảo sát học sinh đội tuyển sau khi áp dụng biện pháp này :
KN Vận dụng
Vận dụng
Vận
Năm học
%
Tổng số HS
thấp
dụng cao

%

15

2018 - 2019

15

100

14

93.33

15

2019 - 2020

15

100

13

86.67

15

2020 - 2021

15

100

14

93.33

Sau khi nhóm giáo viên Sinh trường THCS Sơn Kim chúng tôi áp dụng biện pháp
này vào công tác bồi dưỡng học sinh giỏi thì đa số học sinh khi đi thi gặp dạng bài tập về
ADN đều có tốc độ giải nhanh hơn và kết quả tốt hơn so với trước khi được áp dụng.
Kết quả thi chọn học sinh giỏi Sinh học 9 trong 3 năm gần đây khi chúng tôi áp
dụng biện pháp này:
Năm học

Số giải cấp Huyện đạt được

Số giải cấp Tỉnh đạt được

2018 - 2019

2 nhì, 2 ba

1 nhất , 1 nhì

2019 - 2020

1 nhì, 2 khuyến khích

1 khuyến khích

2020 - 2021

2 nhì, 1 ba, 1 khuyến khích

1 nhì , 1 ba

Sau khi áp dụng các giải pháp này vào việc giảng dạy môn Sinh 9 tại trường THCS
Sơn Kim thì tình hình học tập của học sinh thấy hứng thú hơn trong việc học tập bộ môn
có sự chuyển biến tích cực. Đặc biệt là đối với đội tuyển học sinh giỏi.
2. Một số minh chứng kết quả:
2.1 Một số giấy khen học sinh giỏi
HỌC SINH GIỎI CẤP HUYỆN

HỌC SINH GIỎI CẤP TỈNH

17

2.2 Hình ảnh học sinh tích cực giải bài tập ( có video kèm theo)

18

3. Điều chỉnh, bổ sung sau thực nghiệm
Sau khi xây dựng công thức cần hướng học sinh vận dụng linh hoạt trong các dạng bài tập
và có sự chấm chữa một cách chặt chẽ để rèn kĩ năng trình bày cho học sinh:
- Khi áp dụng biện pháp với học sinh đại trà cần xây dựng lại cắt bớt một số bài tập
khó
-Bổ sung thêm nhiều đề thi các cấp trong những năm gần đây để áp dụng hiệu quả
biện pháp vào bồi dưỡng học sinh giỏi.
PHẦN IV: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
1. Kết luận
Để học sinh lĩnh hội tốt nội dung kiến thức phần ADN thì người giáo viên phải thực
hiện phương pháp truyền thụ một cách linh hoạt, phải chọn những nội dung phù hợp với
học sinh như : Sau khi hướng dẫn học sinh học xong phần lý thuyết và phương pháp giải
bài tập giáo viên cho học sinh nâng cao dần kiến thức và làm quen với các đề thi học sinh
giỏi bằng cách cho học sinh luyện các đề thi học sinh giỏi của tỉnh cũng như của các huyện
các tỉnh khác mà giáo viên đã sưu tầm được. Đồng thời cung cấp các tài liệu mà giáo viên
có cho học sinh cũng như hướng dẫn học sinh cách sưu tầm các loại tài liệu phục vụ cho
việc học tập của đội tuyển. Các buổi học đội tuyển giáo viên cần kiểm tra, cho điểm đánh
giá thường xuyên để phân loại học sinh và có phương pháp kèm cặp.Với các đề cho học
sinh luyện, giáo viên cần cùng học sinh chữa, chấm kịp thời để phát hiện các thiếu sót
trong kiến thức và có biện pháp bổ sung, chấn chỉnh. Trong lớp đội tuyển cần phân chia
các nhóm học sinh để giúp đỡ nhau cũng như trao đổi bài.
Từ những biện pháp đó cùng sự kết hợp với gia đình học sinh tạo điều kiện để học
sinh có thời gian học tập bài đội tuyển ở nhà chắc chắn trình độ học sinh sẽ được nâng lên.
Việc phân dạng và hướng dẫn cụ thể bài tập Sinh học 9 phần ADN giúp các em tìm
được phương pháp giải với từng dạng toán qua đó rèn luyện kĩ năng giải bài tập cho học
sinh, giúp các em hiểu sâu hơn phần lý thuyết, tìm được sự liên quan chặt chẽ giữa lí
thuyết và bài tập, tạo cho các em niềm say mê hứng thú trong quá trình học tập .
Trên đây là một số giải pháp nâng cao kĩ năng bài tập Sinh học 9 phần ADN, mà tôi
đã áp dụng vào công tác bồi dưỡng học sinh giỏi nói riêng và việc đổi mới phương pháp
dạy học nói chung. Vậy tôi mạnh dạn trao đổi với đồng nghiệp để chúng ta có thể vận
dụng được phần nào trong giảng dạy hoặc trên cơ sở này có hướng nghiên cứu tiếp, phát
triển đề tài hiệu quả hơn.
19

2. Kiến nghị, đề xuất
2.1 Đối với tổ/nhóm chuyên môn
- Thường xuyên dự giờ, rút kinh nghiệm trao đổi, học tập chuyên môn trên tinh thần giúp
nhau cùng tiến bộ.
- Tổ / nhóm trưởng bộ môn Hoá Sinh cần có những buổi trao đổi kinh nghiệm dạy học
riêng của bộ môn tạo điều kiện học hỏi trao đổi lẫn nhau trong nhóm Hoá Sinh
2.2 Đối với Lãnh đạo nhà trường
- Tạo điều kiện về thời khóa biểu hợp lí để giáo viên có thể dự giờ nhau nhiều hơn.
- Phối hợp tốt hơn với phụ huynh, chính quyền xã trong công tác bồi dưỡng HSG, khen
thưởng HSG
2.3 Đối với Phòng GD&ĐT, Sở GD&ĐT.
- Tổ chức thêm các buổi sinh hoạt chuyên môn để giáo viên có thể trao đổi kinh nghiệm và
học hỏi lẫn nhau.
- Tổ chức các đợt bồi dưỡng nâng cao chuyên môn nghiệp vụ cho giáo viên.
PHẦN V: TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. SGK – SGV Sinh học 9
2. Huỳnh Quốc Thành – BD HSG 9 và luyện thi vào lớp 10 chuyên, NXB Đại học Sư
phạm Hà Nội.
3. Để học tốt sinh 9 – Tác giả : Nguyễn Văn Sang – Nguyễn Thị Thảo Vân.
4. Phương pháp giải bài tập sinh học – Tác giả : Nguyễn Văn Sang – Nguyễn Thị Thảo
Vân.
5. Các đề thi học sinh giỏi cấp tỉnh – của các tỉnh, thành phố, các huyện.
6. Phương pháp giải bài tập sinh học có lô gíc toán – Tác giả : Nguyễn Thị Hoa Phương.
PHẦN VI: CAM KẾT
Tôi xin cam kết không sao chép hoặc vi phạm bản quyền; các biện pháp đã triển khai
thực hiện và minh chứng về sự tiến bộ của học sinh là trung thực.
Hương Sơn, ngày 8 tháng 01 năm 2022
GIÁO VIÊN
(Ký và ghi rõ họ tên)

20

Trần Thị Dung Thu

PHẦN VII: MỤC LỤC
PHẦN I: LÝ DO HÌNH THÀNH BIỆN PHÁP......................................................................................................................1
1.1. Bài tập về ADN..................................................................................................................................................1
1.2. Học sinh............................................................................................................................................................1
1.3. Mục tiêu giáo dục.............................................................................................................................................2
PHẦN II: NỘI DUNG BIỆN PHÁP...................................................................................................................................2
2.1. Thực trạng dạy học và tính cấp thiết.................................................................